Profesor Mojżesz Schorr - człowiek postępu     

Strona głownaKalendarium

Życiorys prof. Mojżesza Schorra 

(skrót kalendarium)

 

10 maja  1874  
Prof. Mojżesz Schorr  urodził się w Przemyślu,  jako najstarszy syn Ozjasza Schorra, dyrektora spółdzielczego banku żydowskiego oraz Estery z domu Friedman. Wychowywał się w  rodzinie wiernej tradycji żydowskiej, a jednocześnie otwartej na nowe współczesne prądy intelektualne. 

1874 - 1893   
Uczył się w miejscowym gimnazjum, tradycyjnie o wysokim poziomie humanistyki. W tym samym czasie pobierał nauki u prywatnych nauczycieli, dzięki którym otrzymał staranną edukację judaistyczną.

1893    
Po ukończeniu Gimnazjum w Przemyślu  udał się do Wiednia, gdzie  w Izraelickim Semiarium Teologicznym (Israelitisch-Theologishe Lehranstalt)  studiował  u wielu wybitnych  profesorów: Adolfa Schwarza, Dawida.H. Mullera, Adolfa Buchlera. Pod ich kierunkiem kształcił się we wszystkich gałęziach  wiedzy judaistycznej. Równocześnie był słuchaczem  Wydziału Filozofii na Uniwersytecie  we Wiedniu, poświęcając się  studiom  w zakresie filologii semickiej, a później głównie studiom z zakresu historii średnich i nowych wieków.

1896    
Dokonał pierwszej kwerendy w Archiwach Bernardyńskim i Miejskim w Lwowie, która zaowocowała opracowaniem studium o Josefie Nasi pt. Zur Geschichte des Don Josef Nasi,  marrana  nawróconego na wiarę mojżeszowa oraz jego stosunków z Polską za panowania Zygmunta Augusta. Opracowanie zostało wydane na łamach "Monastschrift fur Geschichte und Wissenschaft des Judenthums" w 1897 r. Dzięki jego badaniom, między innymi, można wyjaśniać okoliczności związane z osiedleniem Żydów sefaradyjskich w Zamościu.

1987    
Spędził letni semestr na Uniwersytecie Lwowskim  uczestnicząc w seminariach historycznych prof. Wojciecha Dembińskiego, Finkla, Szaraniewicza. Kształcił się głównie w zakresie historii polskiej i austriackiej. Tutaj też na Seminarium prof. Dembinskiego ukończył rozprawę doktorską pt. Organizacja Żydów w Polsce, ogłoszoną drukiem w 1989 roku w Kwartalniku Historycznym", która w 1900 roku została przetłumaczona na język rosyjski w miesięczniku "Woschod" 

1898    
8 lipca  uzyskał na  uniwersytecie w Wiedniu tytuł doktora filozofii.  Po zakończeniu studiów, podjął pracę  nauczyciela w państwowym gimnazjum oraz w Seminarium Nauczycielskim we Lwowie.

1899    
Dzięki uzyskanemu stypendium naukowemu  Ministerstwa Oświaty przy poparciu Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Lwowskiego spędził  rok we Wiedniu, gdzie obok studiów judaistycznych w Izraelickim Semiarium Teologicznym (Israelitisch-Theologishe Lehranstalt),  uczestniczył  w wykładach  z zakresu filologii semickiej i historii starożytnego Wschodu.

1900     
Po złożeniu egzaminu rabinackiego 26 marca, przyjął  posadę nauczyciela religii mojżeszowej w  męskim Nauczycielskim Seminarium i w  V Gimnazjum Państwowym we Lwowie.

Uczestniczył  w III Zjeździe Historyków Polskich, na którym wygłosił programowy referat o badaniach nad dziejami Żydów w Polsce. Przedstawił  sześciopunktowy zestaw "najbliższych i najważniejszych" dezyderatów dla badania historii Żydów w Polsce"

Opublikował rozprawę doktorską pt. Organizacja Żydów w Polsce  od najdawniejszych czasów do  r. 1772,  pisaną pod kierunkiem prof. Bronisława Dembińskiego

1900-1903   
Kontynuując prace nad dziejami  Żydów z diaspory,  podjął jednocześnie badania nad językami semickimi, a zwłaszcza asyryjskim oraz opublikował pierwsze studia  i przeglądy bibliograficzne dotyczące dziejów starożytnego semickiego Wschodu. Jego zainteresowania tą dziedziną wzrosły po odkryciach w Tel-el-Amarn kodeksu Hammurabiego. Pierwszym ich rezultatem była bibliografia najnowszych dzieł o starożytnym Wschodzie (Przegląd literatury historii powszechnej: Wschód starożytny), ogłoszona w Kwartalniku Historycznym już w 1901 r. oraz rozprawa pt. Starożytności biblijne w świetle archiwum egipskiego z XIV w. przed Chr., opublikowana w "Przewodniki Naukowo-Literackim"

1901-1902   
Dzięki poparciu Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Lwowskiego uzyskał stypendium ministerialne,  umożliwiające mu odbycie w Berlinie  dwuletnich  studiów z filologii semickiej, głównie w dziedzinie assyrologii i historii starożytnego Wschodu. W 1902 roku wyjechał do Berlina  na studia orientalistyczne, które później uzupełnił w Wiedniu w latach 1905/6 pod kierunkiem wybitnego semitologa D.H. Mullera. Lata berlińskie oraz wiedeńskie stanowiły podstawę  jego późniejszych prac w dziedzinie semitologii a szczególnie assyrologii. Otrzymał też od rządu austriackiego kilkuletnie stypendium na pobyt w Berlinie, gdzie znajdowało się wówczas centrum badań nad  semistyką oraz prawem babilońskim.

1903 (lub 1902)  
Opublikował  książkę pt. Historia Żydów w Przemyślu do końca XVIII wieku, za którą otrzymał  nagrodę fundacji im. Hipolita Wawelberga, przyznawaną przez Wydział Filozoficzny Uniwersytetu Jana Kazimierza  
 
1903    
Został członkiem Żydowskiego Koła  Naukowego, założonego przez  dr Samuela Wolfa Guttmana - rabina Synagogi Postępowej we Lwowie oraz dr Zygmanta Taubes-Sensema, nauczyciela religii w szkołach gminnych.  Wraz z innymi członkami tej grupy, zaproszono go  do współpracy przy tworzeniu Jewrejskiej Encyklopedii.

1903-1905   
Pełnił funkcję przewodniczącego Towarzystwa dla Szerzenia Oświaty wśród Żydów "Toynbeehale"

1904   
Ogłosił semestralną  rozprawę filozoficzną o kodeksie Hammurabiego
    
Zainicjował zorganizowanie w Lwowie zjazdu nauczycieli religii mojżeszowej z terenu Galicji, połączonego z wystawą podręczników i pomocy naukowych z całej Europy. Na zjeździe tym powołano związek nauczycieli religii mojżeszowej, którego został prezesem.

1905    
Ogłosił syntetyczną pracę historyczną pt. "Państwo i społeczeństwo babilońskie w okresie tzw. dynastii Hammurabiego", napisaną na podstawie bezpośrednich materiałów źródłowych

Uczestniczył  w VII Kongresie Syjonistycznym w Bazylei

Poślubił Tamarę Benjakob, pochodzącą ze znanej rodziny wileńskiej (ojciec Tamary był wydawcą bibliografii swego ojca, Icchaka Benjakoba, znanej pt. Ocar ha-sfarim ). Dzieki żonie prowadził otwarty dom, który stał się salonem towarzyskim dla młodych naukowców. Z ich małżeństwa urodziło się sześcioro dzieci: Sonia - późniejsza żona Artura Millera, pracownika sądu najwyższego w Warszawie (zm. 1961), Debora (zm. we Lwowie 1917, Felicja Kon-Lipetz (zm. w Nowym Jorku) Ludwik - wybitny architekt, laureat nagrody miasta Tel-Awiw (zm.1963), Ester Ben-Kohav (zm. w Jerozolimie 1991) oraz Jeshua Otto Schorr, inżynier (zmarł w Jerozolimie w 2003 roku).

1905/6    
W Wiedniu pracował nad rozprawą habilitacyjną,  jednocześnie kontynuując  tam studia  syryjskie i arabskie na Uniwersytecie pod kierunkiem prof. Mullera.

1906    
13 czerwca przedstawił swoją pracę pt. "Altbabylonische Rechtsurkunden aus der Zeit der I Babylonische Dynastie"

1906 -1907     
Opublikował w "Wiener Zeitschrift fur die ....... na  kilka rozpraw filologicznych.

1907     
Na posiedzeniu komisji historyczno-filozoficznej w Akademii w Krakowie przedstawił rozprawę pt. "Kodeks Hammurabiego a współczesna praktyka prawna"

1909    
Ponownie został wyróżniony nagrodą im. Hipolita Wawelberga przez Wydział Filozoficzny Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie za pracę pt. Sumariusz przywilejów generalnych Żydów w Polsce. 

1910    
Doceniając jego osiągnięcia jako historyka i znawcy assyrologii Uniwersytet Jana Kazimierz powołał go  na stanowisko docenta z zakresu języków semickich i historii starożytnego Wschodu, w pięć lat później, w roku 1915, na stanowisko profesora.

1915    
Habilitował się w Uniwersytecie we Lwowie z prawa Starożytnego Wschodu i uzyskał  tytuł profesora nadzwyczajnego.

1916     
Aktywnie włączył się w pomoc ofiarom wojny, został członkiem Centralnego Komitetu Opieki nad Sierotami Żydowskimi we Lwowie,  a w 1917-1918  przyjął funkcję przewodniczącego  Żydowskiego Komitetu Ratunkowego we Lwowie.

1918    
Powołany na członka Komisji Orientalistycznej przy Akademii Umiejętności w Krakowie

1919    
Przewodniczył Towarzystwu Żydowskiej Szkole Ludowej i Średniej, które założyło dwa żydowskie gimnazja z językiem hebrajskim i przedmiotami judaistycznymi. Jednocześnie nadal pełnił swoje obowiązki na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie.

1920     
Mianowany na członka Polskiego Towarzystwa Naukowego we Lwowie 

1923     
Na zaproszenie Gminy Starozakonnych i Komitetu Wielkiej Synagogi na Tłomackiem w Warszawie podjął  się pełnienie w niej funkcji rabina i kaznodziei.  Stanowisko to przyjął po śmierci dr Samuela Poznańskiego, wybitnego znawcy historii gaonatu i karaimów. Prof.  Schorr otrzymał tytuł rabina "pozaokręgowego".

1924    
Mianowany członkiem Państwowej Rady Oświaty i Wychowania

1924-25   
Pełnił obowiązki prezesa Loży "Braterstwo" Bnei Brit, która za jedno z najważniejszych zadań uznała łagodzenie przeciwieństw  pomiędzy różnymi odłamami  społeczności żydowskiej oraz sprawę palestyńską. Między innymi,  "Braterstwo" było zaangażowane w tworzenie Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie. powołując "Towarzystwo Przyjaciół" tego Uniwersytetu. Prof. Schorr w Latach 1928-1933 działał w zarządzie tego stowarzyszenia, a w roku 1932 został wybrany jego prezesem.

1925    
Na zaproszenie Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie uczestniczył w ceremonii  jego otwarcia

1926    
Podjął pracę na stanowisku kierownika  Zakładu Języków Semickich i Historii Starosemickiej Wschodu na Uniwersytecie Warszawskim
 
1928    
Z jego inicjatywy oraz  dr Brauda i prof. Bałabana 15 II utworzono Instytut Nauk Judaistycznych, z trzema wydziałami: 1. kształcenia rabinów i nauczycieli, 2. kształcenia nauczycieli judaistyki świeckiej, 3. kształcenia pracowników, głównie sekretarzy gmin żydowskich.  W Instytucie Nauk Judaistycznych wykładali  wybitni uczeni żydowscy: prof. M. Bałaban - katedra historii Żydów, doc.  dr J.Max Weiss - katedra Talmudu, doc. dr Markus Braude - katedra homiletyki.  W latach 1928-1930 oraz 1933-1934 prof. dr M. Schorr  pełnił funkcję rektora Instytutu Nauk Judaistycznych, jednocześnie kierując katedra  Biblii i Teologii Hebrajskiej, prowadząc  wykłady z Tory, Talmudu i języka hebrajskiego. W uzyskaniu siedziby Instytutowi wielką  pomoc okazało Zgromadzenie Wielkiej Synagogi na Tłomackiem w Warszawie  przekazując w bezpłatne mu użytkowanie dwupiętrowe skrzydło w swojej siedzibie. 

Powołany na członka - korespondenta Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie.

Zaproszony do komisji egzaminacyjnej dla nauczycieli religii mojżeszowej. W tym samym czasie pełnił też funkcję członka komisji oceny podręczników przy Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego

1928-1937   
Piastował funkcję  wiceprezesa Komitetu Generalnego Związku Żydowskich Stowarzyszeń Humanitarnych Bnej Brit w Rzeczypospolitej Polskiej w Krakowie

1929    
Czynnie uczestniczył w pracach Agencji Żydowskiej będąc członkiem jej zarządu

1933     
Po dojściu do władzy Adolfa Hitlera, w związku z tragiczną sytuacja społeczności żydowskiej w Niemczech ( pozbawienie Żydów praw politycznych i osobistych)  przy "Braterstwie" powołano Biuro Informacyjne Żydów w Niemczech i w Innych Krajach. W skład Komitetu  weszli prof. M. Schorr, prof. M.Bałaban, dra M. Mayzel, J.Leszczyński i Spat.

1935    
Prezydent Ignacy  Mościcki powołał go na członka Senatu Rzeczypospolitej, w którym reprezentował ugrupowanie umiarkowanych syjonistów.

1937    
W uznaniu dorobku naukowego i pozycji i przywódcy Żydów polskich  Jewish Theological Seminary of America w Nowym Jorku nadało mu swój doktorat honoris causa

Podjął się  funkcji sekretarza Komitetu Generalnego Związku Żydowskich Stowarzyszeń Humanitarnych Bnej Brit w Rzeczypospolitej Polskiej w Krakowie. Organizacja ta  wykazała się wieloma  inicjatywami związanymi z pomocą dla Żydów polskich i rosyjskich

1939    
Aby nie dostać się w ręce Niemców, we wrześniu 1939 przedostał się do Lwowa, który został 21.10.1939 r. zajęty przez armię radziecką. 

1939    
Aresztowany przez władze radzieckie pod zarzutem działań na rzecz  kontrrewolucji


1940      
Przebywał w więzieniu na Łubiance,  według  relacji Mieczysława Mastka, który siedział z nim w jednej celi.

1940    
Rodzina zamieszkująca w Palestynie i w Stanach Zjednoczonych podjęła niezwykłe, wręcz heroiczne starania celem wydobycia prof. Schorra z więzienia. Alarmując cały świat, wysyłała listy, między innymi, do: Agencji Żydowskiej, Uniwersytetu Hebrajskiego, naczelnego Rabina  Palestyny, Keren Hajesod, do wielu  polskich konsulatów. Również wiele wybitnych osobistości,  poprzez swoje konsulaty w Moskwie, zwracało się z z prośbą o zbadanie losów profesor. Interweniował  Władysław Sikorski apelując aby Watykan  włączył  się w ratowanie prof. Schorra.

1941     
Według Władysława Broniewskiego, Mojżesz Schorr przebywał  w maju lub na początku czerwca na Łubiance w Moskwie.  
 
"Decyzją Rady przy NKWD ZSRR z 17 maja 1941  roku Szorr Moisiej Ozjaszewicz, 1894 roku urodzenia, urodzony w  mieście Przemyśl, obwodu Lwowskiego, do czasu zaaresztowania  10 października 1939 roku był rabinem żydowskiej gminy w mieście Warszawa, po zasądzeniu go za aktywną nacjonalistyczną działalność w walce przeciw ruchowi rewolucyjnemu, na podstawie st. 58-13 UK ZRSFSR jako społecznie niebezpieczny element zesłany był do Uzbeckiej SSR wyrokiem na 5 lat."
1941, 17 maja  Został skazany na 5 lat  wiezienia przez  Sąd Specjalny NKWD ZSRR  "za  aktywna działalność nacjonalistyczną  i walkę przeciw ruchom rewolucyjnym" i zesłany do Uzbeckiej SSR   
 
W grudniu zawiadamia prof. Stanisław Kot, ambasador Polski z Kujbyszewa: "..dane, które obecnie posiadam dowodzą , iż prof. Schorr umarł dnia 8 lipca 1941 w szpitalu obozu NKWD w Uzbekistanie i został pochowany w grobie Nr. C-30 na terenie tegoż szpitala. Obóz....był obozem pracy".

1946     
Jego imię nadano ulicy w Tel-Awiwie.

1980    
Jego imię nadano ulicy w Jerozolimie. 

1989     
"Na podstawie st. I  zarządzenia  Najwyższego Prezydium Rady SSSR z 16 stycznia 1989 r. " O uzupełniających środkach w celu zadośćuczynienia sprawiedliwości w stosunku do ofiar represji, które miały miejsce w okresie  lat 30-40 i początku 50-tych Schorr Moisiej Ozjaszewicz na podstawie niniejszej ustawy zostaje całkowicie zrehabilitowany." Podpisani: Zastępca Generalnego prokuratora Rosyjskiej Federacji, G.F. Wiesnowskaja